العلامة الحلي ( شارح ومترجم : على محمدى )
268
شرح كشف المراد ( فارسى )
غرض از تكليف اينست كه انسانها در معرض ثواب الهى قرار گيرند كه با اختيار خود بتوانند به ثواب برسند كه به نظر ما حق همين است حال با حفظ اين مقدمه مىگوئيم : غرض از تكاليف عبارتست از تعريض و در معرض ثواب قرار دادن و ثواب عبارتست از پاداش همراه با مدح و تعظيم و تكريم و ترديدى نيست در اينكه شخصى لايق تعظيم است و مدح او نكو است كه استحقاق آن را داشته باشد و لذا عند العقلاء تعظيم اطفال و مجانين و اراذل و اوباش قبيح است چون مستحق آن نيستند ولى تعظيم دانشمندان ، مجاهدان ، آزاد مردان عالم بايستنى است چون لايق آنند آنگاه كسى مستحق تعظيم است كه مطيع خداوند باشد يعنى بايدها را بجا آورده و از نبايدها بگريزد اينست آن حكمتى كه در تكاليف وجود دارد . و امّا جواب فلاسفه : بيان فلاسفه بر هفت مقدمه مبتنى است كه به ترتيب عبارتند از : 1 - بشر موجودى اجتماعى است . بيان مطلب : بسيارى از جانداران عالم داراى زندگى انفرادى بوده و در بيغولهها و جنگلها و كوهها و صحراها و درهها و غارها زندگى مىكنند مثل گرگها و پلنگها و ببرها و . . . امّا برخى از حيوانات داراى زندگى اجتماعى هستند يعنى در كنار هم و داراى زندگى دستجمعى مىباشند از قبيل زنبورهاى عسل و مورچگان و . . . آنگاه انسانها از گروه دوّمند يعنى داراى زندگى مدنى و اجتماع هستند بدليل اينكه بشر داراى يك سلسله نيازمنديهاى فردى و اجتماعى ، مادّى و معنوى است كه به تنهائى بر رفع آنها قادر نيست و جهت تأمين اين نياز چارهاى به جز از زندگى اجتماعى ندارد منتهى آيا مدنى بالطبع است يا بالجبر